-dit opiniestuk verscheen op 27 maart in De Standaard-
Op de voorpagina van De Standaard van 24 maart prijkte het bericht dat de VDAB leefloners van de OCMW's wil gaan activeren. Op zich is het een goede zaak als leefloners worden toegeleid naar de reguliere arbeidsmarkt. Het recht op arbeid is er voor iedereen en arbeid genereert naast inkomen ook extra sociale netwerken.
De situatie is echter minder onschuldig dan ze lijkt. Er is een fundamenteel verschil tussen de opdracht van de VDAB en die van het OCMW. Het OCMW moet vanuit haar wettelijke opdracht ervoor zorgen dat de mensen die uit de boot vallen een waardig leven kunnen leiden. Het OCMW is de laatste redplank voor mensen die op verschillende levensvlakken met uitsluiting te maken hebben, dikwijls in combinatie met psychische en verslavingsproblemen. De maatschappelijk werkers van het OCMW ondersteunen deze mensen vanuit een degelijke opleiding en een vertrouwensrelatie. Wie denkt dat OCMW-cliënten zomaar welkom zijn op de arbeidsmarkt van onze prestatiemaatschappij, zoals de VDAB nu doet uitschijnen, vergist zich. In die zin is een eenzijdige activering van leefloners, waarbij de steeds meer eisende werkgever uit het zicht blijft, niet zonder gevaar. Want een eventuele mislukking van de activering zal op de kap terecht komen van de OCMW-cliënt. Zeker als bij deze activering ook sanctionering om de hoek komt kijken.
Wat het activeren van leefloners kan inhouden, weten we ondertussen in Gent. Het OCMW Gent zet nu al samen in op de activering naar de reguliere arbeidsmarkt. Hiertoe heeft men de leefloners ingedeeld in vijf categorieën, louter in functie van 'hun afstand tot de arbeidsmarkt'. Een heikel punt bij deze indeling is de vraag die dan soms bovenkomt: Wil de leefloner niet of kan hij/zij het niet?. Hierbij verschuift de rol van de maatschappelijk assistent van hulpverlener naar evaluator. Erger wordt het nog als bij deze activering ook sanctionering hoort. Want dan verschuift de rol van de assistent nog verder van evaluator naar inspecteur, een rol die de noodzakelijke vertrouwensrelatie ondermijnt. Dat dit niet denkbeeldig is, toont de Gentse praktijk. Leefloners worden in Gent getoetst op hun 'wil tot activering'. Hierbij gaat het niet alleen om de arbeidsactivering maar ook over sociale activering. Mensen die niet geschikt worden bevonden voor de arbeidsmarkt, moeten nu vrijwilligerswerk gaan verrichten bij door het OCMW geselecteerde sociaal-culturele organisaties en buurtcomités. Dus de ene categorie leefloners zal moeten voldoen aan de activeringsverplichting van de VDAB, de anderen aan de sociale activeringsplicht. En wie weigert hierop in te gaan, kan gesanctioneerd worden en zijn vervangingsinkomen ontnomen worden
Deze sanctionering biedt helemaal geen antwoord op de toenemende dualisering. Integendeel, ze zal enkel de mensen die het al moeilijk hebben in onze samenleving, verder uitrangeren. Welke kansen biedt de arbeidsmarkt trouwens aan leefloners, nu door de economische crisis heel wat geschoolde en ervaring arbeidskrachten zonder werk vallen? En wat gaan de OCMW's doen met de mensen die niet voldoen aan de activeringsplicht en door sanctionering elke vorm van hulpverlening, ook financieel, ontzegd worden. Hen negeren en hun wettelijke basisopdracht verloochenen?
Het wordt de hoogste tijd dat er op vlak van activering meer aandacht komt voor de bovenkant van de samenleving. Zo zijn er ook heel wat rijke mensen die nog nooit van hun leven gewerkt hebben of een bijdrage hebben geleverd tot de samenleving. Wanneer worden zij geactiveerd?
Dirk Holemans is fractieleider voor Groen! in de OCMW-raad Gent