Rechtse politici en de zware industrie misbruiken de geopolitieke onzekerheid om hun agenda door te drukken. De aanval op onze rechtsstaat en welvaart is ongezien.
Februari 2026 zal de geschiedenis ingaan als de maand waarin de grootste poging tot zelfvernietiging van de Europese welvaartsstaat plaatsvond. Een aanval die zich verhult in de slogan dat Europese regels de industrie in de weg staan. Rechtse politici en de zware industrie willen ons laten geloven dat een sterke rechtsstaat leidt tot de afbraak van onze welvaart. Minder regels, minder publieke diensten en de afbouw van het klimaatbeleid, dat alles zou goed zijn voor onze toekomst. Het is een bekende radicaal-rechtse tactiek: je neemt een loopje met de waarheid en je herhaalt die leugen vaak genoeg tot mensen ze gaan geloven.
Het is de Europese versie van de kettingzaagpolitiek. Denk aan de Argentijnse president Javier Milei, die de kettingzaag zette in beschermende regels – met onbedwingbare bosbranden tot gevolg. Of aan Elon Musk, die zwaaiend met een kettingzaag duidelijk maakte hoe hij ging snoeien in de democratische regelgeving en in de administratie die al die regels uitvoert. Verontrustende voorbeelden, maar ze lijken ver weg. Bij ons gaat het er toch beschaafder aan toe? We houden toch vast aan de waarden van onze rechtsstaat, de principes van onze sociale welvaartsstaat?
Schijn bedriegt. Onder het mom van concurrentiekracht en ‘vereenvoudiging’ van wetgeving staat ons een kaalslag te wachten. Verpakt in mooie woorden en ronkende verklaringen gaat het om de afbraak van regels die ons beschermen tegen de oneerlijke praktijken van agressieve grootbedrijven. Vindt u het aanvaardbaar dat Amerikaanse techgiganten Amerikaanse geheime diensten toegang geven tot uw apps? Dat giftige pesticiden een eeuwigdurende goedkeuring krijgen? Dat natuurgebieden worden opgeofferd omdat uitstootnormen te streng zouden zijn?
De aanval op Europese regels via zogenoemde Omnibuswetten is ongezien. Rechtse politici en de zware industrie misbruiken de geopolitieke onzekerheid om hun agenda door te drukken. Op die manier verzwakken ze Europa juist, want zo blijven we afhankelijk van olie en gas uit de VS, uranium uit Rusland en kritieke grondstoffen uit China en Afrika. In plaats van in te zetten op een circulaire economie, hernieuwbare energie en het hergebruik van materialen, zal Europa blijven hangen in het industriebeleid van de 20ste eeuw.
Propaganda doorprikken
Het is dus de hoogste tijd om de propaganda door te prikken die het publieke debat zal overspoelen en er een helder alternatief tegenover te plaatsen. Die propaganda – dat deregulering leidt tot meer welvaart – start met de industrietop op 11 februari en de informele Europese Raad een dag later.
Sommige industrieorganisaties willen ons laten geloven dat “de industrie” eensgezind vraagt om de afbraak van regelgeving. Niets is minder waar. Grote bedrijven als Ikea, Siemens en Nestlé vragen juist om het behoud van ambitieuze normen. En talloze middelgrote en kleine bedrijven hebben hun businessmodel gebouwd op de transitie naar een circulaire economie, waarin zo zuinig mogelijk wordt omgesprongen met energie en grondstoffen.
Het klopt dat de energie-intensieve industrie voor grote uitdagingen staat. Maar fossiele brandstoffen subsidiëren of de uitstootnormen verlagen is niet de oplossing. Wat wel werkt: massief investeren in elektrificatie en een oorlogsplan uitwerken voor hernieuwbare energie. Het is beschamend dat onze rechtse regeringen daar niets van bakken. Grote windmolenparken, het energie-eiland, de Ventilus-verbinding, een renovatiegolf – oorverdovende stilte verhult het politieke falen in al die dossiers.
Europese regels zijn geen overbodige bureaucratie. Ze zijn het resultaat van een decennialange strijd: vakbonden streden voor waardige arbeidsomstandigheden, milieubewegingen voor een leefomgeving zonder kankerverwekkende stoffen. En de klimaatbeweging streed voor de Green Deal, zodat Europa zijn deel doet om de klimaatcatastrofe af te wenden.
Wat nu gebeurt, is een regelrechte aanval op het DNA van de Europese Unie. Die bestaat bij gratie van onderlinge afspraken – regels die onze visie op een waardig leven vormgeven. Geen dictatuur zoals in China, geen sociale Far West zoals in de Verenigde Staten, waar de levensverwachting daalt. Het probleem is niet de regelgeving (hoewel die ongetwijfeld eenvoudiger kan), maar dat Europese leiders niet de moed hebben om die regelgeving geopolitiek in te zetten. De Amerikaanse president Donald Trump doet gewoon niet anders en China overspoelt ons met producten van slechte kwaliteit, met asbest in speelzand als recentste en erg pijnlijke voorbeeld.
Kijk naar ArcelorMittal, dat op het punt stond om zijn hoogovens in Europa te sluiten, maar dat uiteindelijk toch niet doet dankzij een forse nieuwe Europese regel: de grenskoolstofheffing. Die zal de industrie beschermen tegen de import van goedkoop buitenlands staal. Europa vormt een onmisbare consumentenmarkt voor de VS en China; als we voor ingevoerde producten hoge eisen stellen op het vlak van sociale rechten en milieubescherming, is dat een krachtig wapen op het geopolitieke strijdtoneel.
Buitenlandse investeringen die finaal niet doorgaan, worden snel afgedaan als het gevolg van groen beleid. Dikwijls is het omgekeerde waar. Zo ging een miljardeninvestering in de productie van fossielvrij plastic in de Antwerpse haven niet door, omdat er onvoldoende groene methanol voorhanden is. De Green Deal is geen belemmering, maar een motor voor innovatie en geopolitieke slagkracht. En daar moet Europa, zoals zijn Rekenkamer onlangs stelde, dringend in versnellen. We liggen helemaal niet op koers om autonoom te worden inzake zeldzame grondstoffen, om maar één voorbeeld te geven.
Bovenstaande analyse gaat lijnrecht in tegen de propagandamachine van rechtse regeringen, de Europese Commissie en industriële lobby’s. Net daarom is het cruciaal om je als burger goed te informeren. Er staat veel op het spel: een brute rechtse coalitie wil de Europese verworvenheden afbreken, onze rechten afpakken en de besluitvorming stelen.
Een gewaarschuwd burger is er twee waard. U kunt zich laten inspireren door de Amerikaanse filosofe Donna Haraway. Toen ze vorig jaar de prestigieuze Erasmus-prijs kreeg, zei ze vanuit haar ervaring met kettingzaagbeleid: run fast, bite hard. Run fast: wees wendbaar en alert. Bite hard: neem stelling in, wat je doet moet kunnen bijten. In een wereld die burgerrechten in mootjes wil zagen, is afstandelijke neutraliteit geen optie.
Februari 2026 wordt een cruciale maand voor Europa.
Deze opinie verscheen op 9 februari 2026 in De Standaard
Recente reacties